ดังได้สดับมา พระนาลกเถระท่านบำเพ็ญนาลกปฏิบัติในพระพุทธศาสนาของพระพุทธเจ้าของเรานี่ ท่านเป็นหลานของพระกาลเทวิลดาบส  ในวันที่พระโพธิสัตว์เสด็จประสูติจากพระครรภ์ของพระนางสิริมหามายา ผู้เป็นพระพุทธมารดานั้น บรรดาเทพยดาก็มีความยินดีปรีดาพากันเล่นการมหรสพเอิกเกริก พระกาลเทวิลดาบสท่านไปอยู่ในที่สบายกลางวันในดาวดึงส์ได้ยินเสียงอื้ออึง จึงไต่ถามได้ความว่า พระมหาบุรุษประสูติจากมาตุคัพโภทร พระมหาฤษีจึงมายังพระราชฐาน ถวายพระพรพระเจ้าสุทโธทนะ ถามถึงพระบรมปิโยรส พระเจ้าสุทโธทนะ ก็ให้อัญเชิญพระมหาบุรุษราชนั้นมา เพื่อจะให้นมัสการพระกาลเทวิล ขณะนั้นควรแก่จะอัศจรรย์พระบวรยุคลบาทของพระมหาบุรุษราช ก็ขึ้นไปประดิษฐานอยู่เบื้องบนชฎาของพระมหาฤาษี ๆ ก็ถวายนมัสการพระบวรบาทของพระมหาบุรุษราช แล้วจึงพิจารณาดูด้วยอนาคตังสญาณก็เห็นแจ้งชัดว่า พระมหาบุรุษราชจะได้ตรัสเป็นพระสัพพัญญูพุทธเจ้าเป็นเที่ยงแท้ จึงพิจารณาต่อไปด้วยญาณจักษุอันมีอานุภาพประดุจทิพจักษุก็รู้แจ้งว่าตนนั้นมีอายุน้อยจะสิ้นเสียก่อน จะหาทันได้เห็นพระพุทธองค์ไม่ นาลกผู้เป็นหลานของตนจะได้เห็นพระพุทธองค์
            เมื่อรู้ดังนั้นแล้ว พระมหาฤาษีจึงไปสู่เรือนของน้องสาว ให้หานาลกผู้เป็นหลานมาแล้วว่าแก่นาลกว่า บัดนี้พระโอรสพระเจ้าสุทโธทนะประสูติแล้ว พระองค์เป็นหน่อพุทธางกูร เมื่อพระองค์เจริญวัยได้ ๓๕ พระวัสสา จะได้ตรัสแก่บวรสมันตญาณเป็นพระพุทธเจ้าพระองค์หนึ่ง เจ้าจงบวชในวันนี้เถิด
            นาลกนี้เกิดในตระกูลอันมีทรัพย์บริบูรณ์ เมื่อลุงจะให้บรรพชาก็รับถ้อยคำถือมั่น จะได้มีอาลัยด้วยทรัพย์มิได้ ปลงผมและหนวด ห่มผ้ากาสาวพัตร ยกอัญชลีประนมมือ อธิษฐานว่า บรรพชาของข้าพระองค์นี้ เฉพาะพระมหาบุรุษผู้เป็นเอกอัครบุคคล อันประเสริฐในอิธโลก อธิษฐานแล้วก็ถวายนมัสการด้วยเบญจางคประดิษฐ หันหน้าสู่พระบรมโพธิสัตว์ เข้าสู่ป่าหิมพานต์บำเพ็ญสมณธรรม
            เมื่อพระมหาบุรุษได้ตรัสแก่พระปรมาภิเษกสัมโพธิญาณมาสู่พุทธภูมิ พร้อมด้วยอัจฉจิยอัทรภูตธรรม ตามพระสัพพัญญูพุทธวิสัย เหมือนด้วยพระพุทธเจ้าแต่กาลก่อนนั้น พระนาลกได้เข้าไปสู่สำนักของพระพุทธองค์ ถวายนมัสการแล้ว จึงทูลถามข้อโมเนยปฎิบัติ พระผู้มีพระภาคเจ้า ก็ตรัสเทศนาโมเนยปฎิบัติแก่พระนาลกนั้น ด้วยบาทพระคาถาว่า ภิกษุผู้เห็นภัยในวัฎฎสงสาร ตถาคตจะแสดงโมเนยปฎิบัติแก่เธอ เธอจงมนสิการเถิด โมเนยปฎิบัตินี้ยากที่บุคคลจะกระทำได้ ยากที่จะปฎิบัติให้ตลอดได้ เธอจงทรงไว้ให้มั่นคงเถิด ภิกษุผู้ประพฤติโมเนยปฎิบัตินั้น พึงกระทำจิตให้เสมอในสัตว์ในบุคคลทั้งปวง อย่าเลือกที่รักมักที่ชัง ในโคจรคามที่เธอเที่ยวไปบิณฑบาตนั้น ใครจะด่าว่าตัดพ้อเปรียบเทียบเสียบแทงเธอ ก็อย่าขึงโกรธ อย่าพึงโทมนัสขัดแค้น อย่าเดียดฉัน ใครไหว้นบเคารพยำเกรงเธอ เธออย่ารักอย่าใคร่ เธอจงกระทำไว้ในใจเสมอ เธอพึงรักษาใจให้ปราศจากโทษ อย่าได้มีมานะ จะเที่ยวไปในที่ใด จงกระทำใจให้ปราศจากมานะ อย่ายกย่องพองตน กิริยาที่เย่อหยิ่ง ยกย่องพองตนนั้น จงขจัดเสียจากขันธสันดาน พระผู้มีพระภาคเจ้ายังพระสัทธรรมเทศนาโมเนยปฎิบัติ ให้สำเร็จด้วยยอดคือ พระอรหัต
            เมื่อจบพระสัทธรรมเทศนา นาลกปฎิบัตินั้น พระนาลกเถระก็ชื่นชมโสมนัส ถวายอภิวาทนมัสการพระผู้มีพระภาคเจ้าเข้าไปสู่ป่า ปฎิบัติมักน้อยเป็นอุตกฤษฎ์ โดยกำหนดที่สุดแต่คิดว่า เราจะหยุดยั้ง จะสละ ละวางความเพียรเสียก่อน จะไปเฝ้าพระพุทธองค์ ให้ได้เห็นพระพุทธองค์สักครั้งหนึ่งก่อน จึงจะกลับมากระทำเพียรต่อไป  จะไปพระสัทธรรมเทศนาสักครั้งหนึ่งก่อน จึงจะกลับมากระทำเพียรต่อไป จะไปฟังพระสัทธรรมเทศนาสักครั้งหนึ่งก่อน จะกลับไปถามโมเนยปฎิบัติสักครั้งหนึ่งก่อน จึงกลับมากระทำเพียรต่อไป จะได้คิดโลเลอย่างนี้แต่สักครั้งหนึ่งก็หามิได้ มักน้อยในการฟัง มักน้อยในการถาม มีความมักน้อยทั้งสาม ท่านเข้าไปสู่เชิงภูเขากระทำเพียรครั้งนี้ ที่อยู่และที่บิณฑบาตเปลี่ยนไปทุกวัน ปฎิบัติสมควรแก่โมเนยปฎิบัติ ก็ตั้งอยู่ในพระอรหัต
            พระสาวกผู้ปฎิบัติเช่นนี้ การปฎิบัติเป็นอุตกฤษฎ์ก็คงมีชีวิตอยู่เจ็ดเดือน ถ้าปฎิบัติเป็นมัชฌิมก็คงมีชีวิตอยู่เจ็ดปี ถ้าปฎิบัติเป็นมุทุก็คงมีชีวิตอยู่สิบหกปี พระสาวกผู้บำเพ็ญโมเนยปฎิบัติมีไม่มาก พระพุทธเจ้าพระองค์หนึ่งก็มีพระสาวกบำเพ็ญโมเนยปฎิบัติองค์หนึ่ง พระนาลกเถระบำเพ็ญโมเนยปฎิบัติเป็นอุตกฤษฎ์ ท่านจนมีพระชนมชีพอยู่เจ็ดเดือน แล้วท่านก็ยืนอยู่แทบภูเขาทอง ยกอัญชลีกรประนมเฉพาะต่อพระพุทธองค์แล้ว แล้วท่านก็ยืนประนมมือเข้าสู่พระปรินิพพาน ด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ มีกรรมชรูป และวิบากขันธ์ อันดับสูญมิได้เหลือเศษ
            พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรู้ว่า พระนาลกเถระนิพพานแล้ว ก็เสด็จไปกับพระภิกษุสงฆ์ไปสู่ประเทศ ที่พระนาลกเถระเข้าสู่พระนิพพาน กระทำสรีรกิจปลงศพพระเถระแล้ว ก็เก็บพระธาตุของพระเถระประดิษฐานไว้ ในพระเจดีย์ที่พระพุทธองค์ทรงอนุญาตให้ก่อในประเทศนั้น

| บน |